Veilig en gezond werken in 2026: wat hoort bij een goede risicoanalyse?
Een last die boven iemands hoofd hangt. Een elektrische installatie die is uitgeschakeld, maar niet door degene die er nu aan werkt. Een slang die nog onder druk staat nadat de pomp is uitgezet. Of een voertuig dat achteruitrijdt op een terrein waar iemand loopt.
Vier alledaagse situaties. In elk van deze situaties is een vorm van energie een mogelijk gevaar: zwaartekracht, elektriciteit, druk of beweging. We kijken niet vaak op die manier naar ons dagelijkse werk. Juist daarom is het belangrijk. Bij ernstige incidenten gaat het zelden om een gevaar dat niemand kende. Vaker gaat het om een risico dat zo vertrouwd is dat het niet meer bewust wordt opgemerkt.
Dit staat centraal tijdens Safety Week 2026, van 5 tot en met 9 oktober. Dit jaar introduceren we het Energy Wheel: een praktisch hulpmiddel dat collega’s helpt om vóór de start van werkzaamheden mogelijke energiebronnen beter te herkennen, met name tijdens de Last-Minute Risk Assessment (LMRA).
In dit artikel vertelt Ellen de Geest, Global Health & Safety Director bij Kiwa, waarom het herkennen van gevaren extra aandacht verdient en hoe we een bewezen veiligheidsconcept vertalen naar een hulpmiddel voor de dagelijkse praktijk.
Het Energy Wheel is geen extra veiligheidsactiviteit. Het is een wetenschappelijk onderbouwde manier om onze LMRA te versterken. Het helpt collega’s om bewust stil te staan, breder te kijken en energiebronnen te herkennen die anders mogelijk over het hoofd worden gezien.
Veiligheid begint bij onszelf
Als internationale organisatie voor testen, inspecteren en certificeren is veiligheid nauw verbonden met het werk van Kiwa. Onze 12.000 specialisten inspecteren bouwplaatsen, testen producten voordat deze op de markt komen en certificeren managementsystemen waarop andere organisaties vertrouwen. Onze collega’s werken in dezelfde omgevingen als onze klanten: op locatie, in laboratoria en onderweg. De veiligheidsprincipes die wij toepassen, kennen we daardoor ook uit onze eigen dagelijkse praktijk.
Binnen ons Safe Together-programma helpen instrumenten als Power to STOP, de Last-Minute Risk Assessment en de Life-Saving Rules collega’s iedere dag om veilige keuzes te maken. Dit jaar voegen we daar het Energy Wheel aan toe, om deze instrumenten te versterken. Het biedt teams een eenvoudige manier om nog eens bewust naar een taak te kijken en zichzelf twee vragen te stellen: welke energiebronnen zijn hier aanwezig en zijn de bijbehorende risico’s voldoende onder controle?
Een goed hulpmiddel voor veiligheid ondersteunt hoe mensen daadwerkelijk werken. Het helpt om op het juiste moment stil te staan, op te merken wat anders mogelijk onopgemerkt blijft en om vervolgens een veilige keuze te maken, zonder de situatie onnodig complex te maken.
Bij Kiwa is veiligheid onderdeel van de manier waarop we kwaliteit en vertrouwen leveren. Het staat niet los van ons werk; het is juist hoe we ons werk betrouwbaar maken.
Waarom we soms missen wat voor onze neus gebeurt
Onderzoek laat zien dat het herkennen van risico’s minder vanzelfsprekend is dan we misschien denken. Uit veldonderzoek onder bouwteams in Noord-Amerika (Hallowell, 2021) bleek dat medewerkers ongeveer 45 procent van de gevaren herkenden waarmee zij tijdens hun werkzaamheden daadwerkelijk te maken kregen. Opvallend was dat er een duidelijk patroon zat in de risico’s die wel en niet werden herkend, ongeacht functie, ervaring of opleidingsniveau. Gevaren door zwaartekracht en beweging, zoals een hangende last, een bewegend voertuig of een ongelijke ondergrond, werden relatief gemakkelijk gezien. Risico’s door mechanische energie, druk, chemicaliën en temperatuur werden stelselmatig over het hoofd gezien.
Onderzoek naar hersenactiviteit helpt verklaren waarom. Gevaren door beweging en zwaartekracht herkennen we grotendeels instinctief en met weinig mentale inspanning. Minder zichtbare risico’s vragen juist om bewust en doelgericht nadenken. Ons brein richt zich van nature eerder op signalen die gemakkelijk te herkennen zijn.
Wat in het verleden soms simpelweg als onoplettendheid of gemakzucht werd gezien, blijkt daarmee ook een voorspelbaar onderdeel te zijn van de manier waarop mensen risico’s waarnemen.
Het Energy Wheel
Dat inzicht vormt de basis voor het Energy Wheel, welke tijdens onze Safety Week centraal staat. Het Energy Wheel verdeelt mogelijke gevaren over tien energiebronnen: zwaartekracht, beweging, mechanische energie, elektriciteit, geluid, druk, temperatuur, chemische energie, straling, biologische energie. Het helpt tijdens een werkbespreking of in een Last-Minute Risk Assessment als set geheugensteuntjes om de risico’s te bekijken die op basis van routine of ervaring gemakkelijk gemist kunnen worden.
Onderzoek laat zien waarom dit relevant is. Tijdens werkbesprekingen vooraf herkennen medewerkers gemiddeld slechts ongeveer 45 procent van de gevaren waarmee zij tijdens hun werkzaamheden te maken krijgen. Praktijkonderzoek laat zien dat het gebruik van het Energy Wheel de herkenning van gevaren met ongeveer 30 procent verbetert. De kracht ervan zit niet in het vervangen van kennis of ervaring. Het geeft mensen juist aanleiding om nog één keer te kijken: breder, bewuster en systematischer.
Onderzoek laat duidelijk zien dat mensen risico’s die ze direct kunnen zien of horen gemakkelijker herkennen, zoals beweging of zwaartekracht. Een structureel geheugensteuntje helpt ons om ook minder zichtbare energiebronnen bewust mee te nemen.
Onderdeel van het dagelijkse gesprek
Tijdens Safety Week introduceren we ook onze vernieuwde aanpak voor de Safety Walk. Leidinggevenden kunnen daarbij een aandachtsgebied kiezen dat past bij de werkzaamheden die zij bezoeken. Zo sluiten de Safety Walks beter aan op de grote diversiteit aan werkzaamheden binnen Kiwa. Een van die aandachtsgebieden is het Energy Wheel. Daarmee kunnen leidinggevenden en teams samen kijken naar de energiebronnen die bij een taak aanwezig zijn en naar de maatregelen die nodig zijn om de risico’s te beheersen. Het doel is om meer gesprekken over veiligheid te voeren, beter van elkaar te leren en hier een praktisch gevolg aan te geven, waarbij we het proces tegelijkertijd simpel houden.
Tijdens Safety Week zetten we daarnaast Energy Wheel Bingo in om collega’s op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met het Energy Wheel. Collega’s worden uitgenodigd om energiebronnen in hun eigen werkomgeving te herkennen en hun bevindingen te delen. Zo maken we de introductie niet alleen praktisch, maar ook interactief. Tegelijkertijd leren we van elkaar en bouwen we binnen Kiwa verder aan een gezamenlijke taal rondom veiligheid.
Wat we meenemen naar onze klanten
Onze collega’s hebben te maken met dezelfde risico’s als onze klanten. De manier waarop we veiligheid binnen Kiwa organiseren, draagt daarom ook bij aan de kennis en ervaring waarmee we andere organisaties ondersteunen. Onze dienstverlening op het gebied van veiligheid omvat onder andere:
Producttesten en certificering
Veiligheid in de bouw
Brandveiligheid
Certificering van veiligheidsmanagementsystemen
Juist bij managementsystemen komen het herkennen van risico’s en de organisatie structuur samen. ISO 45001 bevat expliciete eisen voor de raadpleging en participatie van medewerkers. Wie de norm vooral als documentatievraagstuk benadert, krijgt vooral documentatie. Wie kijkt naar de manier waarop kennis en signalen vanuit de werkvloer bij de juiste beslissers terechtkomen, haalt er aanzienlijk meer waarde uit.
De echte waarde zit in de kwaliteit van het gesprek: welke energie is aanwezig, wat kan er misgaan en wat moet geregeld zijn voordat het werk begint?
Wat hoort bij een goede risicoanalyse?
Een campagneweek zorgt voor aandacht en dat is waardevol. Wat mensen uiteindelijk veilig houdt, is wat er gebeurt nadat die aandacht is gewekt: iemand die vóór een taak even stilstaat, iemand die een vraag stelt, iemand die een energiebron opmerkt die anders misschien gemist zou worden, en iemand die zich gesteund voelt om het werk stil te leggen en het juiste te doen.
Meer weten?
Wilt u meer weten over dit onderwerp? Bel ons op +31 (0)88 998 44 00 of vul het contactformulier in. Onze experts helpen u graag verder!